Çağdaş Öğretmen Profili

Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, çağdaş öğretmen günümüz eğitim ihtiyaçlarına cevap verebilecek, 21. Yüzyılın bilgi teknolojisi toplumunda öğrencileri geleceğe hazırlayabilecek yeterlikte olmalıdır. Bu amaçla, bir çok niteliği bünyesinde bulundurabilmelidir.

Çağdaş öğretmen konu-alanına hâkim olmalı; konu-alanına giren kavram, ilke ve genellemeleri bilmeli, bunları diğer konu-alanlarıyla ve günlük hayatla ilişkilendirerek alanındaki gelişmeleri yakından izleyebilmelidir.

Öğrenci gelişimi boyutunda; öğrenciyi tanıma becerisine sahip olmalı, bireysel farklılıkları görebilmeli, öğrenci gelişimi ile öğrenmesi arasında bağ kurabilmeli,öğrenciyi güdüleyici etkinliklerde bulunabilmeli, sempatik olmalı, öğrencinin problemlerinin çözülmesinde yardımcı olabilmeli,fiziksel ve zihinsel yönden farklılığı olan öğrencilerin eğitim öğretimlerine devam edebilecekleri tedbirleri ve çevrenin öğrenciyi olumlu yönde etkilemesini sağlayıcı tedbirleri alabilmelidir.

Öğretimi plânlama boyutunda; ders etkinliğini nasıl plânlayacağını bilmeli, plânlarını hazırlarken diğer öğretmenlerle bilgi alış verişinde bulunabilmeli ve olası değişik durumlara karşı plânlarını esnek tutabilmelidir. Çağdaş bir öğretmen öğretim hedef davranışlarını saptayabilmeli ve öğretim yöntemlerini belirleyebilmelidir. Eğitim öğretim araçlarından yeterince yararlanmalıdır. Öğrencide anlamlı ve kalıcı öğrenmeyi sağlamalı, onları düşünmeye ve araştırmaya sevk etmeli, onların kendi kendisini değerlendirmesini sağlayacak yöntemleri kullanabilmeli ve onlardan aldığı geribildirimler doğrultusunda kendi etkinliklerini düzenleyebilmelidir. Çağdaş öğretmen eğitimi öğrenci merkezli kılabilmeli, öğrencilerin bilgi, tutum ve beceriye ilişkin durumlarını önceden belirlenmiş ölçütlere göre değerlendirebilmeli, bunu yapabilmek için de ölçme ve değerlendirme tekniklerini bilmelidir. Değerlendirme sonuçlarını öğrenci, veli ve diğer öğretmenlerle paylaşabilmeli,bu sonuçları öğrenci başarısının arttırmada kullanabilmeli ve öğrencinin başarısını takdir edebilmelidir. Ayrıca eğitim etkinliklerinin her kademesinde öğrenci, veli ve diğer öğretmenler ile sürekli işbirliği içinde bulunabilmelidir.

Öğretim stratejileri boyutunda çağdaş bir öğretmen, öğreteceği konunun özelliklerine göre öğretim yöntem ve tekniklerini kullanabilmeli, eğitim ortamını daha verimli hale getirmek için kendine özgü taktikler geliştirebilmeli ve bilgi iletişim teknolojisinden yararlanabilmelidir. Çağdaş bir öğretmen, öğrencilerine bilimsel yöntemi öğretmeli ve onları, karşılaştıkları problemleri bilimsel yolla çözebilecek duruma getirebilmelidir.

Sınıf içi etkinliklerde çağdaş bir öğretmen öğrencileri ile sağlıklı iletişim kurabilmeli, öğrenme ortamını öğrencilerin ve konuların özelliklerine uygun hale getirebilmeli, öğrencilerin derse aktif katılımını sağlayabilmelidir. Ayrıca, ders sırasında etkili ve akıcı bir konuşmaya sahip olmalı, zamanı, tahtaya ve eğitim öğretim araç-gereçlerini verimli ve etkili bir biçimde kullanabilmeli,jest, mimik ve vücut hareketlerinde ölçülü olabilmelidir.

Meslekî gelişimde çağdaş öğretmen, sorumluluklarını ve özlük haklarını, mesleği ile ilgili kanun, yönetmelik ve tüzükleri ve bilgi toplumu içindeki yerini ve önemini bilmelidir. Mesleği ile ilgili etkinlikleri izlemeli, buradan elde ettiği bilgi ve becerileri kendini yenilemede kullanabilmelidir. Bunun yanında, okulun yapısını ve işleyişini bilmeli, okulun toplum içindeki yerini ve önemini kavrayabilmelidir. Ayrıca, öğrenci ve velilerle ilgili özel bilgileri gizli tutmalıdır.

21. yüzyılın ihtiyaç duyduğu çağdaş öğretmen, sosyal ve çevresel boyutla ilgili olarak, okuldaki sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerin hazırlanmasında etkin rol almalı, okul ile diğer kurumlar arasında koordinasyonu sağlamalı ve eğitim sistemindeki aksaklıkları belirlenerek çözüm yolları önerebilmelidir.

Kişisel özellikler ile ilgili olarak da çağdaş öğretmen; giyim ve kuşamında dikkatli olmalı, yeni fikirler üretebilme yeteneğine sahip olmalı, kendine hâkim olup, soğukkanlı ve sabırlı olmalı, bir öğretmen olarak, diğer kişilere örnek olmalı, ön yargılı olmamalı, paylaşımcı olmalı,dikkatli, kararlı, hoşgörülü, yardımsever, uyumlu, esprili,sevecen ve güler yüzlü, sempatik, tarafsız, objektif,mesleğine bağlı olmalı, kendine güveni olmalıdır. Bilgi  toplumunun ihtiyacını karşılayacak öğretmen sosyal duyarlılığa sahip olmalı, yeniliklere, gelişmeye ve eleştiriye açık olmalıdır. Çağdaş öğretmen serbest zamanını verimli bir biçimde değerlendirebilmeli, sürekli okuma alışkanlığına sahip olmalı, kültürel değerlerimizi koruyup geliştirebilecek ve güncel sorunları ulusal ve uluslar arası boyutta algılayabilecek bilince sahip olmalıdır. Bunların yayında, çağdaş bir öğretmen mesleğini ve çocukları sevmelidir.

21. yüzyılda Türk eğitim sisteminin ihtiyaç duyduğu çağdaş öğretmen, Atatürk ilke ve inkılâplarını benimsemiş, lâik ve demokratik, aynı zamanda devletine, milletine, dinine, örf ve adetlerine bağlı olmalı, çevresindekileri etkileyebilmeli, yönlendirip, ikna edebilmeli ama fikir ve ideolojilerin esiri olmamalıdır.

Yukarıda çizilen profile uyabilecek  çağdaş öğretmen adayı, ilköğretim kademesinde alınacak temel bilgilerin yanında ilgi, yetenek ve ihtiyacına göre yapılacak yönlendirme ile öğretmen yetiştiren orta öğretim kurumlarına girmeli ve burada öğretmenlik mesleği ile ilgili bilgileri almalıdır. Buradan mezun olan öğretmen adayları ile isteğe göre diğer orta öğretim kurumlarından mezun olan adayların alan belirlemeye yönelik yapılacak ilgi envanteri, tutum ölçeği, yetenek ve zekâ testleri ve yerel sınavlar sonucunda yüksek öğretimde bir programa girmeleri sağlanacaktır. Alt yapısı (bina, araç ve gereç, donanım) yeterli fakültelerde alınacak uygulama ağırlıklı alan e eğitim dersleri öğretmen adaylarına verilecektir. Eğitim fakülteleri hem alan, hem de eğitim derslerini verebilecek yeterlikte olmalı, bu fakültelerde görevli öğretim elemanları da pedagojik formasyona sahip, hem alan hem de eğitim konularında yeterli bilgiye sahip olmalıdır. Yüksek öğretimden, yapılacak yeterlik sınavları sonucunda mezun olacak çağdaş öğretmen adayları, Millî Eğitim Bakanlığı’nın yapacağı nitelik belirlemeye yönelik yeterlik sınavları sonucunda öğretmenliğe alınmalıdır. Kuruma giren aday öğretmen, her ilde kurulacak Millî Eğitim Akademilerinde alacakları sağlıklı stajyerlik eğitimlerinden sonra göreve başlamalıdır. Çağdaş öğretmenin gelişimini takip edebilmek ve eğitim ihtiyaçlarını belirleyebilmek için sürekli değerlendirme yapılmalı ve yenilikleri  izleyebilmesi için Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde periyodik olarak en az 5 yılda bir hizmet içi eğitim etkinliklerine alınmalıdır. Ayrıca, çağdaş öğretmenin daha verimli çalışabilmesi için gerekli olanaklar oluşturulmalıdır.(ekonomik durumun iyileştirilmesi, özlük hakların geliştirilmesi, öğretmenlik mesleğinin toplumsal statüsünün yükseltilmesi vb.)

ÖNERİLER

Eğitim öğretim etkinliklerinin başlıca öğelerinden biri de öğretmendir. Öğretmen,bir toplumun geleceği olan, ülkeyi daha ileri noktalara götürecek olan bireyleri yetiştiren, çocukları hayata hazırlayan kişidir. Öğretmene toplumun şekillenmesinde, geleceğin oluşturulmasında önemli görevler düşmektedir. Bu önemli görev öğretmenin daha yeterli ve bir çok niteliğe sahip olmasını gerekli kılmaktadır. Öğretmen, mesleğinin getirdiği özellikler itibariyle toplumu önemli derecede etkileyen, toplumsal. Yükümlülüğü son derece yüksek olan bir insandır. Öğretmen niteliği çalışması, olumlu-olumsuz yönleri ve etkisi ile toplumsal öneme sahiptir. Bundan dolayı da öğretmenin yetiştirilmesi,istihdamı, ekonomik yönü; statüsü ve özlük hakları konuları da toplumu yakından ilgilendirmekte; öğretmenin yetiştirilmesi, niteliğinin geliştirilmesi ve istihdamında dolayı ya da dolaysız rol alan, öğretmenin etkilediği ve etkilendiği yetkili ve yetkisiz kişi ve kurumlara çeşitli görevler düşmektedir. Burada, bu kişi ve kurumların yapmaları gerekli olan çalışmalara yönelik öneriler getirilmiştir.

1 Öğretmenler Ne Yapmalıdır?

Öğretmen her şeyden önce bir insandır. Çağdaş öğretmen olabilmek için öncelikle ÇAĞDAŞ İNSAN olmalı, bu uğurda çalışmalıdır. Sonra, kendisinin hangi zor şartlar altında olursa olsun, bir öğretmen olduğunu düşünerek, çocuklar için var olan şartları kullanarak, görev bilinci içinde,çağdaş bir öğretmenin özelliklerine sahip olması gerektiğini unutmadan, yetki ve sorumluluğunu bilerek, özveride bulunarak çalışmalı, sorunların ve yetersizliklerin bir bölümünü gücü yettiğince halledebilme gayreti içinde olmalıdır.

Bu sonuçla; öğretmenler çağdaş öğretmen çizgisine ulaşabilmek için aşağıda belirtilenleri yapmalıdırlar:

1.      Hem öğretmenlik mesleği, hem de alanları ile ilgili yayınları (gazete, dergi, kitap; vb.)takip etmeli, ilgili etkinliklere (konferans, panel, seminer..vb.) katılmalıdır.

2.      Kendini sürekli denetlemeli ve değerlendirmeli (Oto kontrol sistem oluşturmalıdır.), yetersiz olduğu noktaları belirleyerek geliştirmeye çalışmalı; bu amaçla meslekî etkinliklere (kurs, seminer...vb.-özellikle yaz dönemlerinde-) katılmalıdır.

3.      Bilgi iletişim tekniklerinden ve teknolojisinden yararlanmalıdır.

4.      Sürekli kitap okumalı (genel ve meslekî alanda), okuma alışkanlığına sahip olmalıdır.

5.      Yasal çerçevede meslekî örgütlenmeye gitmeli, sendikal yapılanmaya sahip çıkmalıdır.

6.      Üniversiteler le sürekli diyalog halinde olmalıdır.

7.      Kendilerini sosyal, kültürel ve ilgi alanlarına göre geliştirmeli; bu amaçla etkinliklere (sinema, tiyatro, spor karşılaşmaları...vb.) katılmalıdır.

8.      Normal eğitim süresince ve gerekli gördüğü kadar okulda kalarak deneyimli meslek arkadaşlarıyla sürekli bilgi alış-verişinde bulunmalı (özellikle zümre öğretmenleri toplantılarında), meslekî etkinliklerini plânlamalıdır.

9.      Felsefe ve bilim alanında dünyadaki gelişmeleri izlemeli

10.  Kendi yetki ve sorumluluğu ile ilgili kanun, mevzuat, yönetmelik ve tüzükler bilmeli ve ona göre davranmalıdır.

11.  Bireyi tanıma tekniklerini bilmelidir.

2. Öğrenciler Neler Yapmalıdır?

Sınıf ortamında öğretmene en yakın grup öğrencilerdir. Eğitim öğretim etkinliklerinin önemli bir kısmında öğretmen ile öğrenci baş başa kalmaktadır. Bundan dolayı öğrencilere de bazı görevler düşmektedir. Bu görevler içinde en önemli olanı öğrencilerin “öğrenci” olmalarından kaynaklanan yükümlülükleri yerine getirmelerinin gerekliliğidir. Bu yükümlülükten kastedilen, öğrencilerin iyi insan, iyi vatandaş olabilmeleri için gayret göstermeleri, verilen bilgileri almaya hazır olmaları ve kendilerini geliştirmeye yönelik çalışmalarda bulunmalarıdır. Bu amaçla; öğretmenin rehberliğinden yararlanmalı ve öğretmenin kendisini yetiştirmesi için istekli olmalı, ders dışı etkinliklere de ağırlık vermelidir. Bunun yanında öğrenci, öğretmeni anlamaya, içinde bulunduğu durumu algılamaya da çalışmalıdır.

3. Eğitim Yöneticileri Neler Yapmalıdır?

Eğitim yöneticilerinin (okul yöneticileri ilçe ve il millî eğitim müdürleri) öğretmenlerin yeterliklerinin artırılması ve istihdamında önemli görevleri vardır. Okul yöneticileri kurum içerisinde stajyer öğretmenlerin yetiştirilmesinde ve öğretmenlerin hizmet içi eğitim kurslarına katılmalarını teşvik etme ve katılımlarına olanak sağlama ile yeterliklerinin artırılmasında; ilçe ve il millî eğitim müdürleri de görev alanındaki öğretmenlerin gerek istihdamında, gerek kurslara katılım yoluyla ve gerekse de değişik yollarla daha nitelikli hâle getirilmesinde önemli roller üstlenebilirler.

İnsan yönetimi son derece önemli ve insanda bazı özelliklerin bulunmasını gerektiren bir alandır. Bundan dolayı da yöneticilerin yetiştirilmesi ve isabetli seçimi gerekmektedir. Bu amaçla yöneticilere yöneticilik formasyonu verilmeli ve yönetici seçiminde gerçekçi, bilimsel ve objektif ölçütler kullanılmalıdır.

Bu sonuçla yöneticiler;

Eğitim öğretim etkinliklerinin yürütülmesinde daha duyarlı olmalı, okulların alt yapı eksikliğini tamamlamaya çalışmalıdır.

Özellikle meslek dersi öğretmenlerinin yaz tatillerinde sanayiye giderek uygulamalarda bulunmalarını teşvik etmelidir.

Öğretmenleri sürekli okuma ve proje geliştirme doğrultusunda teşvik etmeli; öğretmenin bilgi yönünden eksikliğini gidermek, gelişmeleri takip etmesini sağlamak için olanak hazırlamalı; ilgili yayınları ulaştırmalı, etkinlikler düzenlemelidir.

Öğretmenleri geliştirici seminer, kurs, panel...vb. düzenlenmelidir.

Öğretmenlerin yeterliklerini artırmak, eksikliklerini gidermek amacıyla ders dışında uygun ortamlar sağlamalıdır.

Tarafsız olmalı, öğretmenlerin eşit şartlar altında çalışmalarını sağlamalıdır.

Çalışması ile öğretmenlere örnek olmalı, onlara rehberlik etmelidir.

Öğretmeni yetersiz olduğu alanda desteklemeli, cesaret verici, teşvik edici olmalıdır.

Öğretmene karşı ön yargılı olmamalı, yapıcı eleştiride bulunmalıdır.

Öğretmen evlerini kültürel yönden geliştirmeli, kütüphane vb. birimler oluşturmalı/geliştirmelidir.

Öğretmenlerin kendi kendilerini değerlendirmelerini sağlamalıdır.

Öğretmen başarısını takdir etmeli, yaptığı olumlu çalışmaları ödüllendirmelidir.

Yeni başlayan öğretmenlere, mesleğe uyumlarında yardımcı olmalıdır.

Öğretmen-öğrenci-veli ilişkilerini güçlendirici olanakları sağlamalı, okul-aile birliğini daha etkin hâle getirmelidir.

Öğretmenin sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılımını, bu etkinliklerde aktif rol almasını sağlamalıdır.

Yetki, sorumluluk ve özlük haklarında öğretmeni bilgilendirmelidir.

Öğretmenleri bütün bir zaman içerisinde düzenli olarak, sağlam ölçütlere göre, objektif bir biçimde değerlendirmelidir, değerlendirmeleri yönlendirici olmalıdır.

Öğretmenler ile sürekli diyalog halinde bulunmalıdır.

İl içinde dengeli öğretmen dağılımı yapmalıdır.

4. Müfettişler Neler Yapmalıdır?

Müfettişlik sistemi şu anki durumuyla yetersiz kalmaktadır. Gerek müfettişlerin sayılarının öğretmen sayıları karşısında azlığı, gerekse değerlendirmenin kapsamının az olması ve subjektif ölçütlere göre yapılıyor olması değerlendirmenin ihtiyaçları karşılamaktan uzak olması sonucunu doğurmaktadır. Bundan dolayı; öncelikle teftiş sisteminin yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu yapılandırmanın nasıl olacağının da yapılacak yeni bir araştırma ile ortaya konması gerekmektedir.

Diğer taraftan, müfettişler de büyük oranda öğretmen kökenlidir. Dolayısıyla, öğretmenler için gerekli olan bütün nitelikler müfettişler için de gereklidir. Bunun yanında, müfettişlerin hem yönetim, hem de öğretmenlere rehberlik etmesi yönü düşünüldüğünde öğretmenden daha fazla bilgiye sahip olması beklenmektedir. Müfettişlerin yetiştirilmesinde bu özelliklerin dikkate alınması gerekmektedir.

Öğretmenlerin niteliklerinin geliştirilmesinde müfettişlerin yapması gerekenler aşağıda belirtilmiştir:

·         Öğretmenlik mesleği ile ilgili kılavuz yayınlar hazırlamalıdır.

·         Öğretmenleri değerlendirmede objektif ölçütler kullanmalıdır.

·         Bir yıl içinde sadece bir defa değil, periyodik dönemlerde teftiş yapılmalı ve öğretmenlere rehberlik etmelidir. Teftişte özellikle rehberliğe daha fazla zaman ayırmalıdır.

·         Öğretim yöntem ve teknikleri ile ilgili olarak öğretmenleri bilgilendirmelidir.

·         Yetki ve sorumlulukları konusunda öğretmenleri bilgilendirmelidir. (mevzuat bilgisi)

·         Veli-öğretmen-okul-öğrenci ve müfettiş ilişkisini geliştirecek çalışmalar yapmalıdır.

·         Öğretmenlerin işbaşında eğitimlerini sağlayacak çalışmalarda bulunmalıdır.

·         Öğretmenlere görevleri ile ilgili hizmet öncesi eğitim vermeli, hizmet öncesi eğitimleri sırasında daha çok uygulama yapmalarını sağlayıcı çalışmalar yapmalıdır.

·         Meslekî toplantılar düzenleyerek öğretmenlerin değişen ve gelişen durumlardan haberdar olmalarını sağlamalıdır.

·         Gerekli görülen bazı konularda dar bölge toplantıları yapmalıdır. (soruna yerinde çözüm önerileri aramaya yönelik)

·         Öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine olan tutumlarını olumlu yönde geliştirmek için çalışmalar yapmalıdır.

·         Denetimde durumsallık ilkesine (değerlendirmeyi öğretmenin bulunduğu ortama göre yapmak) dikkat etmeli; titiz ve duyarlı denetimler yapmalıdır.

·         Öğretmenleri sürekli kitap okumaya (özellikle alan bilgisine yönelik) teşvik etmeli, kaynak eserler önermeli ve bu kaynaklara ulaşma konusunda öğretmenlere rehberlik yapmalıdır.